Thẻ: SinhHoc

  • Vân tay: chữ ký độc nhất vô nhị

    Vân tay: chữ ký độc nhất vô nhị

    Ngay cả hai người sinh đôi cùng trứng, có DNA gần như giống hệt nhau, vẫn có vân tay khác nhau.

    Vì sao? Vân tay hình thành khi thai nhi còn trong bụng mẹ, chịu ảnh hưởng của gen nhưng cũng của những yếu tố rất nhỏ và ngẫu nhiên: vị trí trong tử cung, dòng chảy nước ối, tốc độ lớn của ngón tay.

    Gen không phải là tất cả. Ngay từ trước khi sinh ra, môi trường đã góp tay tạo nên bạn.

    Và cuộc sống cũng vậy: điểm xuất phát giống nhau, nhưng những lựa chọn nhỏ mỗi ngày sẽ làm bạn trở nên khác biệt.

    Điện thoại của bạn mở khoá bằng vân tay hay khuôn mặt?

  • Mỗi tế bào của bạn chứa 2 mét DNA

    Mỗi tế bào của bạn chứa 2 mét DNA

    Nếu kéo thẳng toàn bộ DNA trong một tế bào, bạn sẽ được một sợi dài khoảng 2 mét. Vậy mà nó nằm gọn trong một nhân tế bào nhỏ hơn hạt bụi rất nhiều.

    Bí mật là đóng gói: DNA quấn quanh các “cái ống chỉ” protein, rồi xoắn lại nhiều tầng, như cuộn dây điện được cuộn gọn gàng.

    DNA chỉ dùng 4 “chữ cái”: A, T, G, C. Chỉ 4 ký tự, nhưng tổ hợp lại đủ để viết nên bản thiết kế của cả một con người.

    Như máy tính chỉ cần 0 và 1, sự sống chỉ cần 4 chữ cái. Điều phức tạp thường được xây từ những thứ rất đơn giản.

  • Cà phê không cho bạn năng lượng

    Cà phê không cho bạn năng lượng

    Cà phê không nạp thêm năng lượng cho bạn. Nó chỉ “giấu” cảm giác mệt đi.

    Suốt ngày, não tích tụ dần một chất tên adenosine. Càng nhiều adenosine bám vào thụ thể, bạn càng buồn ngủ. Caffeine có hình dạng gần giống adenosine, chiếm chỗ trên thụ thể nhưng không phát tín hiệu “buồn ngủ”.

    Khi caffeine hết tác dụng, adenosine vẫn còn đó — và cơn buồn ngủ ập tới.

    Caffeine cần nhiều giờ để cơ thể đào thải bớt, nên ly cà phê buổi chiều vẫn có thể ảnh hưởng giấc ngủ buổi tối.

    Ở Nhật, cà phê lon nóng từ máy bán hàng là “nhiên liệu” của dân văn phòng. Bạn uống mấy ly mỗi ngày? ☕

  • Nổi da gà: món quà từ tổ tiên

    Nổi da gà: món quà từ tổ tiên

    Lạnh hay xem phim cảm động, da bạn nổi lên từng hạt nhỏ. Đó là một phản xạ còn sót lại từ thời cơ thể còn nhiều lông.

    Mỗi sợi lông có một cơ nhỏ. Khi cơ co, lông dựng đứng.

    Ở động vật có lông dày:

    – Lông dựng lên tạo lớp không khí giữ ấm.

    – Trông to lớn hơn để dọa kẻ thù — giống con mèo xù lông.

    Con người gần như mất lớp lông dày, nhưng phản xạ vẫn còn. Cơ thể là một cuốn sách lịch sử sống.

    Lần gần nhất bạn nổi da gà là khi nào?

  • Bạn không sống một mình trong cơ thể mình

    Bạn không sống một mình trong cơ thể mình

    Từng có câu nói nổi tiếng: “vi khuẩn trong cơ thể nhiều gấp 10 lần tế bào người”. Ước tính mới hơn cho thấy tỉ lệ gần 1:1 — vẫn là khoảng vài chục nghìn tỉ vi khuẩn.

    Phần lớn sống trong ruột già. Chúng giúp tiêu hoá chất xơ, tạo ra một số vitamin và tham gia vào hệ miễn dịch.

    Và đây là món ăn Nhật mà vi khuẩn đóng vai chính: natto — đậu tương lên men bởi vi khuẩn, nhớt nhớt và mùi rất “đặc trưng”.

    Lần đầu mình ăn natto: [cảm nhận thật của bạn].

    Bạn đã dám thử natto chưa? 😅

  • Ăn ớt cay, vì sao thấy “nóng”?

    Ăn ớt cay, vì sao thấy “nóng”?

    Ớt không nóng. Nó chỉ “lừa” não bạn rằng miệng đang bị bỏng.

    Chất gây cay trong ớt là capsaicin. Nó gắn vào đúng loại thụ thể mà lưỡi dùng để cảm nhận nhiệt độ cao. Não nhận tín hiệu “nóng!” dù không có gì nóng cả — nên bạn đổ mồ hôi, chảy nước mũi.

    Mẹo hết cay: capsaicin tan trong chất béo, không tan trong nước. Uống sữa sẽ đỡ hơn uống nước lọc.

    Và đây là lý do bạc hà có cảm giác “mát”: nó kích hoạt thụ thể cảm nhận lạnh.

    Người Nhật nói chung ăn cay kém người Việt. Còn bạn, chịu được mấy quả ớt? 🌶️

  • Bộ não: 2% cân nặng, khoảng 20% năng lượng

    Bộ não: 2% cân nặng, khoảng 20% năng lượng

    Não chỉ nặng khoảng 1,3–1,4 kg, nhưng tiêu thụ khoảng 1/5 năng lượng cơ thể lúc nghỉ.

    Vì não tốn năng lượng như vậy, nó rất thích “đi đường tắt”: biến việc lặp lại thành thói quen để khỏi phải suy nghĩ. Đó là lý do bạn có thể đánh răng mà đầu óc đang để ở tận đâu.

    Mặt tốt: thói quen giúp tiết kiệm sức. Mặt xấu: thói quen xấu cũng được “tự động hoá” y như thói quen tốt.

    Giống một kỹ sư tự động hoá, bạn có thể chọn “lập trình” não mình: lặp lại đủ lâu, việc khó sẽ thành việc tự nhiên.

    Thói quen nào bạn muốn “cài đặt” cho não mình?

  • Vì sao ngón tay nhăn khi ngâm nước?

    Vì sao ngón tay nhăn khi ngâm nước?

    Tắm bồn onsen lâu, đầu ngón tay nhăn nheo. Nhiều người nghĩ do da “ngấm nước”. Thật ra không đơn giản vậy.

    Các nhà khoa học phát hiện: người bị tổn thương dây thần kinh ở ngón tay thì ngón tay đó không nhăn. Tức là nếp nhăn do hệ thần kinh chủ động tạo ra, bằng cách co các mạch máu dưới da.

    Vì sao cơ thể làm vậy? Một giả thuyết: nếp nhăn giống như rãnh lốp xe, giúp cầm nắm vật ướt chắc hơn. Giả thuyết này vẫn đang được tranh luận.

    Cơ thể người có rất nhiều “chế độ tự động” mà ta không hề để ý.

    Bạn đã biết điều này chưa?

  • Ngủ theo chu kỳ 90 phút

    Ngủ theo chu kỳ 90 phút

    Ngủ 8 tiếng vẫn mệt, ngủ 6 tiếng rưỡi lại tỉnh táo? Có thể là do bạn thức dậy đúng lúc đang ngủ sâu.

    Giấc ngủ diễn ra theo từng chu kỳ, mỗi chu kỳ trung bình khoảng 90 phút (dao động tùy người):

    – Ngủ nông → ngủ sâu: cơ thể hồi phục.

    – Ngủ REM: não hoạt động mạnh, là lúc hay mơ nhất.

    Bị đánh thức giữa giai đoạn ngủ sâu, bạn sẽ thấy lờ đờ, nặng đầu.

    Mẹo thử: tính giờ thức dậy theo bội số của 90 phút (6 tiếng, 7 tiếng rưỡi), cộng thêm khoảng 15 phút để chìm vào giấc ngủ. Nhưng quan trọng nhất vẫn là ngủ đủ và đều giờ.

    Bạn thường ngủ mấy tiếng mỗi đêm?

  • Vì sao ngáp lại “lây”?

    Vì sao ngáp lại “lây”?

    Chỉ đọc chữ “ngáp” thôi, nhiều bạn đã bắt đầu muốn ngáp rồi 😄

    Khoa học vẫn chưa có câu trả lời cuối cùng. Một giả thuyết được nhắc đến nhiều là ngáp lây liên quan đến sự đồng cảm và bắt chước vô thức. Một số nghiên cứu thấy người ta dễ bị lây ngáp từ người thân hơn người lạ, dù kết quả chưa hoàn toàn thống nhất.

    Chó cũng có thể “bị lây” ngáp từ chủ.

    Khoa học không phải là biết hết mọi thứ. Đôi khi câu trả lời trung thực nhất là: “chúng ta chưa biết chắc”.

    Bạn đã ngáp mấy lần trong lúc đọc bài này? Thành thật nhé 😴